Przestępstwo znieważenia zwłok

Dodane przez: Joanna Zalewska,

cmentarz-zwloki-swieczki-nagrobek-swieto-wszystkic_247048401

Mając na uwadze zbliżającą się uroczystość Wszystkich Świętych oraz Dzień Zaduszny, w dzisiejszym poście poruszę tematykę przestępstw, których „ofiarą” może być zmarły człowiek. Polski ustawodawca poddał bowiem ochronie cześć, szacunek oraz spokój należny zmarłym oraz miejscu ich pochowania.

Zgodnie z brzmieniem art. 262 § 1 Kodeksu karnego (ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.; dalej: KK) kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Natomiast § 2 powołanego przepisu penalizuje tzw. ograbienie zwłok i stanowi, że kto ograbia zwłoki, grób lub inne miejsce spoczynku zmarłego, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Sprawcą powyższych czynów może być każdy, jest to bowiem przestępstwo powszechne. Przedmiotem czynu są zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku. Przez miejsce spoczynku należy rozumieć przede wszystkim grób na cmentarzu, ale również wszelkie inne miejsca, w którym zwłoki lub prochy ludzkie choćby czasowo się znajdują (kaplica, dom pogrzebowy, urna z prochami). Omawiane czyny mogą być popełnione jedynie umyślnie (ich sprawca ma zamiar popełnienia przestępstwa – chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi). Przestępstwo ma charakter bezskutkowy (tzw. przestępstwo formalne) co oznacza, że karalne jest samo dokonanie czynności zabronionych przewidzianych w omawianym przepisie. Bez znaczenia będzie zatem czy sprawca zrealizuje zamierzony cel, np. dokona kradzieży kosztowności z grobu.
Znieważenie zwłok, prochów ludzkich czy miejsca spoczynku zmarłego polega na zachowaniu sprawcy, które wskazuje na brak odpowiedniego szacunku dla zmarłych, jak również dla odczuć osób żyjących kultywujących pamięć o zmarłych. Znieważenie może ponadto przejawiać się w zachowaniu, w następstwie którego może dojść do uszkodzenia bądź zniszczenia grobu (w takim przypadku sprawca dopuszcza się również zniszczenia mienia z art. 288 KK). Znieważenie zwłok musi mieć charakter działania o charakterze umyślnym i związane być tym samym z wyrażeniem braku szacunku należnego zmarłemu, obrażania go i bezczeszczenia zarówno słownie, jak i poprzez demonstracyjne gesty (por. wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 15 stycznia 2004 roku, sygn. akt II AKa 374/03, publ. KZS 2004/6/51).
Ograbienie zwłok, grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego oznacza zachowanie sprawcy polegające na przywłaszczeniu przez niego jakichkolwiek przedmiotów mających związek z miejscem spoczynku zmarłego, tj. kwiatów, zniczy, wazonów, rzeźb, elementów metalowych (np. krzyży, wizerunków świętych, liter), itp. Istotnym jest, że nie ma znaczenia, do kogo należała przywłaszczona rzecz (nieważne jest zatem kto przyniósł wieniec) oraz jaką miała wartość materialną. Grabienie często łączy się ze zniszczeniem lub uszkodzeniem miejsca spoczynku w celu zaboru cennych przedmiotów z grobu albo wprost ze zwłok ludzkich lub odzieży. Sprawca może zatem popełnić jednocześnie dwa przestępstwa jednym czynem.
Znieważenie i ograbienie zwłok, prochów ludzkich lub miejsca spoczynku godzi w podstawowe wartości, budzi odrazę i zasługuje na surowe karanie oraz potępienie społeczne. Rozważyć należy również kwestie sumienia, przy czym jest to już indywidualna sprawa każdego, kto dopuszcza się popełnienia powyższych czynów.